آشنایی با سرگذشت سلاطین قاجار یکی از پر طرفدارترین بخش های تاریخ ایران زمین است.کتاب هفت پادشاه ناگفته هایی از زندگی و روزگار سلاطین قاجار اثر محمود طلوعی یکی از غنی ترین منابع تاریخی در ادبیات معاصر به حساب می آید که خواندنش را به همه دوستداران فرهنگ ایرانی توصیه می کنم.

با خواندن شرح حال و اقدامات برجسته برخی از رجال سیاسی در این دوران، تاریخ به صورت بصری پیش چشمان خواننده به نمایش در می آید.

کتاب هفت پادشاه ناگفته هایی از زندگی و روزگار سلاطین قاجار تنها یک کتاب ساده نیست، نویسنده در این اثر، بخشی از دوران پر آشوب ایران را به چالش کشیده است.

کتاب تاریخی نوشته محمود طلوعی

(ناگفته هایی از زندگی و روزگار سلاطین قاجار)

محمود طلوعی نویسنده، روزنامه نگار و تاریخ نگار آذری به سال 1309 در شهرستان میانه پا به جهان گذاشت. وی فاریغ التحصیل ادبیات فرانسه از دانشگاه تهران است که سابقه ای 10 ساله در سردبیری” مجله خواندنی ها “در دوران قبل دارد.

سال های حضور محمود طلوعی در مجلس شورای اسلامی نقطه عطفی در زندگی اوست که حتی نویسندگی وی را تحت تاثیر قرار داد. برخی از آثار قلمی این نویسنده نام آشنا با اسامی مستعار به چاپ رسیده که بنابر ملاحظات سیاسی بوده است.

اگرچه دوران اواخر عمر نویسنده مصادف با دوری از وطن و کمرنگ شدن حضور او در مجامع ادبی داخلی است ولی طلوعی تا واپسین لحظات عمر هیچگاه دست از ترجمه و تالیف کتب تاریخی –سیاسی بر نداشت. سر انجام یک سانحه موجب شد تا فرهنگ و ادب ایرانی برای همیشه نویسنده ای گرانقدر را از دست بدهد.

محمود طلوعی در سن 85 سالگی بر اثر تصاف با موتورسیکلت در محله جردن تهران، تسلیم مرگ شد.

محمود طلوعی کتاب هفت پادشاه ناگفته از زندگی و سلاطین قاجار

نقد و بررسی کتاب هفت پادشاه یا ناگفته هایی از زندگی و روزگار سلاطین قاجار

این کتاب تاریخی در دو جلد تنظیم شده است. هر کدام از این بخش ها برهه ای از تاریخ را روایت می کند. سیر اصلی تحولات به دوران حکومت قاجار مربوط می شود. وقایع تاریخی قاجاریه به صورت موشکافانه و با نگاهی نقادانه مورد بررسی قرار گرفته و طلوعی آن را با شیوه خاص خود به رشته تحریر در آورده است.

 محمود طلوعی نویسنده کتاب در جلد اول کتاب ، حوادث دوران حکومت آقا محمدخان ، فتحعلي شاه ، محمدشاه و ناصرالدين شاه را بررسی می کند. سال های نخست حکومت قاجار تا پایان سلطنت ناصرالدین شاه در جلد نخست نگارش شده است.

در جلد دوم کتاب هفت پادشاه نوشته محمود طلوعی ، دوران سلطنت سلطنت مظفرالدین شاه, محمدعلی شاه و احمدشاه قاجار به همراه اقدامات برجسته دیگر شخصیت های تاریخی این دوران بررسی می شود.

زندگی شخصی، طریقه به قدرت رسیدن، اقدامات مهم سیاسی و حوادث دوران هفت پادشاه قاجار در این کتاب به چالش کشیده شده است. برخی از مهم ترین بخش های کتاب دو جلدی هفت پادشاه به این موارد پرداخته است:

فهرست مطالب کتاب هفت پادشاه نوشته محمود طلوعی :

مقدمه

1- اصل و نصب قاجاریه و مدعیان سلطنت ایران پیش از آقا محمدخان

  • آیا قاجاریه از نسل مغول هستند؟
  • نخستین سردار نامدار قاجار
  • پادشاه بی تخت و تاج قاجاریه، حسین قلی خان جهان سوز

2- آقا محمدخان قاجار خون خوارترین فرمانروای تاریخ:

  • آقا محمد خان با قاف یا آقا محمد خان با غین
  • آقا محمد خان چگونه راه فرمانروایی خود را هموار ساخت؟
  • لطفعلی خان زند آخرین حریف آقا محمد خان
  • جنگ سرنوشت ساز
  • فتح شیراز و فاجعه کرمان
  • کشتار ترکمن ها و قتل برادر
  • لشکرکشی به قفقاز و قتل عام مردم تفلیس
  • تاج گذاری در تهران و فتح خراسان
  • لشکرکشی دوباره به گرجستان و کشته شدن آقا محمد خان
  • شگفتی های زندگی آقا محمد خان

3- فتحعلی شاه زنباره ترین پادشاه جهان

  • آغاز سلطنت
  • کشمکش فتحعلی شاه با برادر و مدعیان دیگر
  • آغاز نفوذ استعماری انگلیس در ایران
  • سرنوشت فجیع و عبرت انگیز نخستین صدر اعظم فتحعلی شاه
  • سیمای واقعی فتحعلی شاه
  • ولیعهدی عباس میرزا و رقابت برادران
  • آغاز رقابت قدرت های خارجی در ایران
  • جنگ 10ساله ایران و روس و عهدنامه گلستان
  • دومین دوره جنگ های ایران و روس و عهدنامه ترکمانچای
  • قتل سفیر روس و عواقب آن
  • آخرین فتوحات عباس میرزا و مرگ او
  • آخرین سفر فتحعلی شاه و مرگ او
  • داستان هایی از دوران سلطنت فتحعلی شاه
  • فتحعلی شاه شاعر
  • یک مرد و هزار زن
  • اولاد و احفاد فتحعلی شاه

4- محمدشاه قاجار یک پادشاه ساده لوح و درویش مآب

  • ایران در آغاز سلطنت محمد شاه
  • مداخلات روس و انگلیس و نقش قائم مقام در سلطنت محمد شاه
  • فتح تهران و سرکوبی مدعیان سلطنت
  • یک پادشاه درویش مسلک و ساده لوح
  • وزرات و صدارت قائم مقام
  • داستان قتل قائم مقام و نقش انگلیسی ها در این جنایت
  • صدارت حاجی میرزا آقاسی
  • لشکر کشی به هرات و کشمکش روس و انگلیس در ایران
  • نیرنگ های انگلیس و بازگشت محمدشاه از هرات
  • یک سند مهم تاریخی
  • ماموریت آجودان باشی و رذالت انگلیسی ها
  • فرامین جالب محمد شاه و طغیان های داخلی
  • فتنه باب
  • اختلافات ایران و عثمانی و عهد نامه ارزنته الروم
  • مرگ محمد شاه و اولاد و احفاد او

5- ناصرالدین شاه 50 سال سلطنت پر فراز و نشیب

  • حکومت 44روزه مهد علیا و فرار حاجی میرزا آقاسی
  • مداخلات بی شرمانه روس و انگلیس در ایران در آستانه سلطنت ناصرالدین شاه
  • جلوس ناصرالدین شاه و آغاز کار امیرکبیر
  • دامادی امیرکبیر و شورش بزرگ در تهران
  • فتنه سالار در خراسان و دخالت های انگلیس
  • فتنه باب و قلع و قمع بابیان
  • حکومت امیرکبیر و دشواری های کار او
  • عزل و قتل امیرکبیر
  • صدارت میرزا آقاخان نوری و نعل وارنه انگلیسی ها
  • ریخت و پاش های صدر اعظم و تقسیم مقامات بین اولاد و بستگان
  • سوء قصد به جان ناصرالدین شاه و قتل عام بابیان
  • تسخیر هرات و جنگ ایران و انگلیس
  • عزل میرزا آقاخان نوری از صدارت
  • ناصر الدین شاه زمام امور را به دست خود میگیرد
  • زمام داری دو سپه سالار و اولین سفر ناصرالدین شاه به خارج از کشور
  • ماجراهای نخستین سفر ناصرالدین شاه به اروپا
  • بازگشت ناصرالدین شاه از سفر فرنگ و ماجرای عزل سپه سالار
  • دومین سفر ناصرالدین شاه به اروپا و حاصل آن
  • صدارت میرزا یوسف خان مستوفی الممالک
  • نکات خواندنی از زندگی ناصرالدین شاه از زبان دخترش
  • جنگ قدرت بین امین السلطان و پسران شاه
  • ورود سید جمال الدین اسدآبادی به صحنه سیاست ایران
  • سفر سوم فرنگستان و عواقب شوم آن
  • ماجرای صدارت ضل السلطان و دخالت روس ها برای ابقای امین السلطان
  • سالهای آخر سلطنت ناصرالدین شاه و اسرار ناگفته قتل او
  • زنان و فرزندان ناصرالدین شاه و شگفتی های اندرون او
  • سیمای ناصرالدین شاه و نمونه هایی از اشعار او

6- مظفرالدین شاه

  • یک کودک سالخورده
  • پادشاهی که در ولیعهدی پیر شد
  • نقش روس و انگلیس در انتقال آرام سلطنت به مظفرالدین شاه
  • آغاز سلطنت مظفرالدین شاه و تصنیفی که موجب برکناری صدر اعظم شد
  • صدارت امین الدوله و عواقب سیاسی یک ازدواج و طلاق مصلحتی
  • بازگشت امین السلطان و شنیدنی های اولین سفر مظفرالدین شاه به اروپا
  • قرارداد دارسی و سفر دوم مظفرالدین شاه به فرنگ
  • صدارت عین الدوله و سفر سوم مظفرالدین شاه به اروپا
  • مقدمات نهضت مشروطیت
  • انقلاب مشروطیت و عواملی که این انقلاب را به ثمر رساند
  • صدور فرمان مشروطیت و مرگ مظفرالدین شاه
این مطلب را هم ببینید
زندگی و آثار جین آستن خالق رمان غرور و تعصب

7- محمدعلی شاه

  • دیکتاتور نادان
  • عوامل تکوین طبیعت خشن و ناآرام محمدعلی شاه
  • از حکومت آذربایجان تا جلوس بر تخت سلطنت
  • محمدعلی شاه از نخستین روز سلطنت به مبارزه با مشروطیت برمی خیزد
  • توطئه روس و انگلیس و قرارداد ننگین تقسیم ایران به مناطق نفوذ
  • اسراری از ماجرای سوقصد به جان محمدعلی شاه
  • شاه در فکر انتقام و ضل السلطان در تدارک کودتا
  • اسناد حیرت انگیز دخالت مستقیم روس ها در کودتای محمد علی شاه
  • بمب باران مجلس و فجایع قزاقان روس
  • استبداد صغیر و انقلاب دوم مشروطیت
  • استخاره های محمدعلی شاه
  • زندگی محمدعلی شاه در تبعید و تلاش نافرجام او برای تصاحب مجدد تاج و تخت

8- احمدشاه

  • روزگار خفت و سیه روزی ایران
  • سلطنت ناخاسته
  • اعدام شیخ فضل الله نوری
  • حوادث آذربایجان و ظهور رضاخان
  • مشکلات ایران با روسیه و اسنادی از مداخلات بی شرمانه روس ها در ایران
  • میراث شوم محمدعلی شاه و ادامه کشمکش ایران و روسیه
  • داستان مورگان شوستر و چند سند حیرت انگیز
  • سردار اسعد بختیاری هم خواب سلطنت می بیند
  • جنایات روس ها در ایران
  • اعدام ثقه الاسلام تبریزی و بمب باران حرم مطهر امام رضا(ع) در مشهد
  • مدعی تازه سلطنت
  • جنگ خیابانی در تهران و تاج گذاری احمد شاه
  • ایران در جنگ اول جهانی
  • قرارداد 1919 و سفر احمدشاه به انگلستان
  • اسناد شرم آور
  • احمد شاه میخواهد استعفا بدهد
  • انگلیسی ها او را بر تخت سلطنت نگاه میدارند
  • اسراری از کودتای 1299
  • آغاز پایان قاجاریه
  • آخرین نیرنگ احمدشاه
  • بند و بس با بلشویک ها
  • خلع احمدشاه و انقراض قاجاریه
  • نکاتی از زندگی خصوصی احمدشاه و اوضاع حرمسرای او
  • مرگ احمدشاه و آخرین مدعی سلطنت ایران از خاندان قاجار

9- بازیگران عصر قاجار

  • از حاج ابراهیم خان اعتماد الدوله تا رضا خان
  • نقش شاهزادگان و میرزاها در حکومت قاجار
  • صدر اعظم های فتحعلی شاه
  • بازیگران سیاسی دیگر عصر فتحعلی شاه
  • دولتمردان عصر محمد شاه
  • رجال عصر ناصری
  • آخرین صدر اعظم های ایران
  • بازیگران عصر مشروطیت
  • آخرین بازیگران از مستوفی الممالک تا رضا خان
  • نقش روحانیت در دوره قاجاریه

10- قاجاریه در ترازوی انصاف

  • اظهارنظرهای موافق و مخالف درباره قاجاریه به انضمام سرمقاله از صاحب نظران
  • کارنامه دوران حکومت قاجار از علی اصغر سعیدی
  • شعر و ادب در دوران قاجار از شمس الدین خلخالی
  • بازماندگان قاجاریه در سلطنت پهلوی از دکتر باقر عاقلی
  • روز شمار وقایع ایران و جهان در دوران قاجاریه
  • قاجاریه در یک نگاه ناگفته هایی از زندگی و روزگار سلاطین قاجار

فهرست منابع

کتاب هفت پادشاه

مقدمه آقای محمود طلوعی نویسنده کتاب هفت پادشاه :

سال 1375 درست 200 سال از تاریخ جلوس آقا محمدخان سر سلسله دودمان قاجار بر تخت سلطنت ایران میگذرد و زمان مناسبی برای مرور دوباره درباره سلطنت و حکومت سلسله ای است که از اواخر قرن هجدهم تا اوایل قرن بیستم که دوران انقلاب صنعتی و پیشرفت سریع جهان در جاده تمدن بود بر ایران فرمانروایی کرد و کشور ما را بیش از صدسال از همراهی و همگامی با قافله تمدن بشری بازداشت.

توضیح  در مورد نام آقا محمد خان یا آغا محمد خان:

آقا محمدخان قاجار که در اغلب کتاب های مربوط به دوران قاجاریه به غلط نام او را آقا محمد خان با غین مینویستند و دلیل نادرست بودن این عنوان در متن این کتاب خواهد آمد، در سال 1796 میلادی که برابر 1175 هجری شمسی است خود را شاه ایران خواند ولی قبل از آن قریب 17 سال عملاً بر بخش اعظم خاک ایران فرمانروایی میکرد.

درباره نزدیک به یک قرن و نیم حکومت قاجاریه بر ایران صدها کتاب نوشته شده ولی هیچ یک از آنها بی طرفانه و جامع و مانع به نظر نمیرسد!

بعضی از این کتاب ها که بوسیله شاهزادگان و بازماندگان خاندان قاجار یا مورخین دوران سلطنت قاجاریه نوشته شده مبتنی بر ستایش و مداحی نابجا درباره این دوران تاریک تاریخ ایران و شرح مناقب شاهانی است که در تمام مدت سلطنت خود غرق در فساد و جهل و خودکامگی بوده اند تا جایی که یکی از آخرین بازماندگان آنها در کتابی که در سال 1992 به زبان فرانسه در پاریس چاپ شده است عنوان کتاب خود را حماسه سلسله قاجار گذاشته و میکوشد هر یک از شاهان جبار و خودکامه و زنباره قاجار را به صفات قهرمانی و وطن خواهی و عدل پروری متصف نماید.

نکته جالب توجه این است که روی جلد این کتاب به تصویری از آقا محمدخان اختصاص یافته و بیش از یکصد صفحه یعنی قریب یک سوم کتاب نیز شرح مناقب این پادشاه جبار است و نویسنده که نمیتواند قضاوت ها و خونریزی های هولناک این پادشاه سفاک را پرده پوشی کند بر آنها نیز لباس حماسی و قهرمانی پوشانده است. البته منکر این واقعیت هم نمیتوان شد که از هفت پادشاه قاجار اگر یکی از آنها خدمتی به ایران کرده باشد همان آقا محمد خان است که در کنار سفاکی ها و ستمگری ها و کارهای ناروایش ایران آشفته و هفت پاره اواخر قرن هجدهم را یکپارچه کرد.

جانشین ابله و زنباره او فتحعلی شاه بخش اعظم فتوحات سر سلسله دودمان قاجار را بر باد داد و بخش های دیگری از قلمرو حکومت ایران نیز در زمان سلطنت دو پادشاه دیگر قاجار یعنی محمدشاه و ناصرالدین شاه از ایران جدا شد.

کتاب هفت پادشاه نوشته محمود طلوعی

خوش نام ترین پادشاه قاجار که خوش نامی خود را فقط مدیون یک امضا در زیر فرمان مشروطیت ایران است مظفرالدین شاه است که ضعیف ترین و ابله ترین شاهان قاجار به شمار می آید و برای پی بردن به میزان بلاهت وی مروری بر نوشته های معاصرینش از جمله خواهر خود او تاج السلطنه کفایت میکند.

به نظر نویسنده این کتاب بدنام ترین پادشاه قاجار یعنی محمد علی شاه که با زیر پا نهادن مواعید پدر و به توپ بستن مجلس ننگ ابدی برای خود خرید جز ساده لوحی و اعتقادات خرافی که از پدر به ارث برده بود از نظر اخلاقی بر اسلاف خود برتری داشت و یکصدم مفاسدی که در دربار دو پادشاه مشهور قاجار فتحعلی شاه و ناصرالدین شاه رواج داشت به دربار او راه نیافت و شاید هم فرصت آن را پیدا نکرد که حرمسرایی به وسعت یک دهم آنچه اجدادش ترتیب داده بودند دایر کند و یا مانند پدر با وام گرفتن از بیگانگان به مسافرت های تفریحی و پرخرج فرنگستان برود.

و بالاخره آخرین پادشاه قاجار احمدشاه است که بعضی از نویسندگان از جمله برادر زاده اش علی قاجار که کتاب اخیر شاهان فراموش شده حماسه سلسله قاجار را در پاریس منتشر کرده است، سعی کردند او را پادشاهی شجاع و وطن پرست معرفی نمایند و چنین وانمود کنند که گویا او بخاطر مخالفت با قرارداد استعماری 1919 ایران و انگلیس یا امتناع از تایید این قرارداد مورد غضب انگلیسی ها قرار گرفته و موجبات خلع وی از سلطنت فراهم شده است در حالی که اسناد و مدارکی که در این کتاب به آن اشاره خواهد شد خلاف این ادعا را ثابت میکند!

این مطلب را هم ببینید
زندگی و آثار تکین حمزه لو نویسنده جوان ایرانی

سرگذشت هفت پادشاه قاجار داستانی تلخ و غم انگیز و در عین حال شنیدنی و شگفت آور است که نسل حاضر باید برای پی بردن به ریشه های انقلابی که به عمر نظام 2500 ساله شاهنشاهی در ایران خاتمه داد از کم و کیف آن آگاه شوند.

این کتاب تنها سرگذشت تراژی کمیک هفت پادشاه قاجار نیست بلکه شرح وقایع دردناک دورانی است که بعضی از آنها مانند: جنایات هولناک آقا محمدخان یا شهوت سیری ناپذیر فتحعلی شاه و جنگ های ایران و روس در دوران سلطنت او و هم چنین وقایع نزدیک به نیم قرن سلطنت ناصرالدین شاه و مقدمات انقلاب مشروطیت که در دوران سلطنت مظفرالدین شاه به ثمر رسید هر یک میتواند موضوع کتاب جداگانه ای باشد ولی نویسنده کوشیده است تمام این وقایع را که میتوانست موضوع یک کتاب 10جلدی باشد در دو جلد خلاصه کند و در عین حال هیچ یک از وقایع مهم این دوران را ناگفته نگذارد.

کتاب هفت پادشاه نوشته محمود طلوعی

 دریافت لقب شوالیه انجمن گارتر توسط ناصرالدین شاه در اولین سفرش به بریتانیا

یکی از خصوصیات عصر قاجار با همه معایب این دوران ظهور دولت مردان بزرگی چون قائم مقام فراهانی، میرزاتقی خان امیرکبیر و میرزا حسین خان سپه سالار است که در دوران صدارت کوتاه مدت خود منشا اثرات بزرگی در تاریخ ایران شدند.

در مقابل این مردان بزرگ چهره های منفوری چون حاج میرزا آقاسی و آقاخان نوری نقش مخربی در دوران سلطنت قاجار ایفا کرده اند که مروری بر وقایع دوران صدارت آنها هرچند دردآور ولی در عین حال عبرت انگیز است.

بعد از آنها به دولتمردان اواخر سلطنت قاجار از میرزا علی اصغر خان امین سلطان یا اتابک اعظم و امین الدوله و عین الدوله تا نخست وزیران دوران مشروطیت ایران میرسیم که نقش آنها در تعیین مسیر تاریخ ایران بخصوص در 30 سال آخر سلطنت قاجاریه کمتر از خود پادشاهان قاجار نبوده است. به همین جهت بعد از شرح زندگی و روزگار هفت پادشاه قاجار فصلی را هم به شرح حال مختصر دولتمردان و بازیگران سیاسی عصر قاجار و تاثیر آن بر وقایع این دوران اختصاص داده ایم.

همانطور که قبلاً اشاره شد درباره سلاطین قاجار و دولتمردان این عصر کتاب های متعددی نوشته شده ولی هیچ یک از آن بیانگر تمام واقعیت درباره این دوران پرآشوب و حساس تاریخ ایران نیست.

کتاب های نویسندگان خارجی مانند:

  • تاریخ قاجار اثر رابرت گرنت واتسن Robert Grant Watson  انگلیسی
  • یا کتاب تاریخ ایران نوشته ژنرال پرسی سایکس Percy Sykes موسس و فرمانده نیروی تفنگ داران جنوب ایران یا پلیس جنوب
  • و دو کتاب سر دنیس رایت Sir Denis Wright سفیر پیشین انگلستان در ایران درباره دوران قاجاریه،

بدون اینکه منکر ارزش تاریخی این کتابها بشویم قضاوت بی طرفانه و بی غرضانه ای را درباره این دوره از تاریخ ایران ارائه نمیدهند.

کتاب با ارزش ایران در دوره سلطنت قاجار نوشته آقای علی اصغر شمیم استاد فقید دانشگاه تهران نیز پاسخگوی توقعات خواننده ای که میخواهد از وقایع پشت پرده و حتی زندگی خصوصی شاهان و دولتمردان قاجار هم آگاه شود نیست

و بالاخره کتاب هایی مانند:

تاریخ عضدی نوشته شاهزاده عضدالدوله یا سلطان احمد میرزا و روزنامه خاطرات اعتماد السلطنه یا بخش مربوط به قاجاریه در کتاب ناسخ التواریخ نوشته لسان الملک سپهر و حقایق الخبار ناصری نوشته محمد جعفر خورموجی وقایع نگار عصر ناصرالدین شاه یا تاریخ اجتماعی و سیاسی ایران در دوره معاصر نوشته آقای سعید نفیسی که هریک در جای خود آثار با ارزشی هستند همچنین کتاب های مستند و معتبری چون: امیرکبیر و ایران نوشته فریدون آدمیت، هریک فقط بخشی از تاریخ پرماجرای این دوران را منعکس میکنند.

نویسنده با مراجعه به تمام منابعی که ذکر شد و قریب یکصد منبع دیگر که لیست کامل آن در پایان کتاب خواهد آمد و مطالعه صدها مقاله در نشریات معتبر داخلی و خارجی که در متن کتاب به همه ی آنها اشاره شد کوشیده است مجموعه کامل و مستندی درباره تمام رویدادهای مهم دوران سلطنت هفت پادشاه قاجار و هم چنین زندگی و روزگار و نقش دولتمردان  عصر قاجار ارائه دهند.

درباره بعضی از وقایع این دوران و نقش دولتمردان عصر قاجار مطالب ضد ونقیضی در منابع مختلف نوشته شده است که نویسنده سعی کرده است با جمع بندی آنها قضاوت منصفانه و بی طرفانه ای را ارائه دهد و در جایی که ارائه یک نظر قاطع و منصفانه امکان پذیر نبوده به بیان نظرات متخالف اکتفا شده است.

در تنظیم مطالب این کتاب از مراجعه به منابع غیرمعتبر به خصوص آثار داستانی مربوط به دوره قاجاریه خودداری شده است و تذکر این نکته را مخصوصاً ضروری میدانم که بسیاری از آثار داستانی مربوط به دوره قاجاریه چه کتاب هایی که از طرف داستان نویس های ایرانی درباره این دوره نوشته شده و چه کتاب هایی که عنوان ترجمه و اقتباس از نویسندگان خارجی برآنها نهاده اند فاقد ارزش تاریخی است و نباید مبنای قضاوت درباره این دوران پر آشوب تاریخ ایران قرار بگیرد.

متاسفانه این عادت ناپسند به دوران ما هم تسری پیدا کرده و بعضی از نویسندگان به خود اجازه میدهند بدون احساس مسئولیت دربرابر تاریخ، وقایع مربوط به دوران معاصر را نیز در قالب روایت و داستان تعریف کرده و حتی دگرگونه جلوه دهند.

نویسنده با همه کوششی که در ارائه یک اثر کامل و بی نقص بکار برده مدعی آن نیست که به تمام منابع موجود درباره تاریخ قاجاریه دسترسی داشته و در قضاوت نسبت به اعمال گذشتگان هم خود را از خطا مصون نمیدارد. لذا از هر توضیح و اصلاح و اظهار نظری که مستند به شواهد و مدارک تاریخی باشد با کمال میل استقبال می نماید و در چاپ های بعدی به اصلاح یا تکمیل موارد ذکر شده مبادرت خواهد نمود.

قبل از مطالعه کتاب توجه خوانندگان را به این نکته جلب مینماید که در نقل بعضی مطالب از منابع مختلف مربوط به دوران قاجاریه برای رعایت امانت عین مطالب با همان سبک و انشای قدیمی که گاه مغلق و نامأنوس است نقل شده و در مواردی که ضروری به نظر میرسید معنی لغت یا اصطلاحی که بکار رفته در زیرنویس مربوط به همان مطلب آمده است. اصطلاحاتی مانند: دربخانه یا در خانه که در گذشته به دربار سلطنتی اطلاق میشد به همان صورت نقل شده و یا تهران با ت که در متون دوره قاجار تهران با ط (طا) نوشته میشد به همان صورت آمده است. ویژگی این متون نثر آهنگین و شعرگونه آنهاست که بعضاً بخاطر توجه بیش از حد به سجع و قافیه و وزن کلمات، معنی فدای لفظ شده ولی در مجموع خالی از لطف نیست و برای آگاهی از سبک نگارش گذشتگان مفید به نظر میرسد.

در خاتمه وظیفه خود میدانم از دوستان و سروران ارجمندی که مرا در تهیه  منابع و مدارک لازم برای نگارش این اثر یاری نموده اند سپاس گذاری نمایم.

محمود طلوعی